Wolf Messing: Fenomen prawdy ukrytej w sercach przyjaciół

Wokół postaci Wolfa Messinga (1899–1974) przez dekady narosło mnóstwo politycznych i popkulturowych mitów. Słyszał o nim niemal każdy – jako o „jasnowidzu Stalina”, uciekinierze przed Hitlerem czy człowieku, który przepowiadał losy globalnych mocarstw. Jednak współczesne analizy historyczne oraz odtajnione dokumenty z radzieckich archiwów bezlitośnie obalają te rewelacje, dowodząc, że te najbardziej spektakularne historie to jedynie literacka fikcja stworzona na potrzeby propagandy.

Gdy jednak zdejmiemy z Messinga tę sztuczną, polityczną maskę, wcale nie zniknie postać fascynująca. Wręcz przeciwnie – wyłania się z niej obraz genialnego psychologa, patrioty oraz człowieka o niezwykłej empatii. Prawdziwy fenomen Wolfa Messinga nie potrzebuje zmyślonych bajek o Kremlu, by zachwycać. Jego największa siła kryła się w faktach, które przez lata pozostawały w cieniu legend.

## Nowe polskie ślady: Przemyśl i Lwów

Przez lata przedwojenne losy Messinga w Polsce były białą plamą. Dzięki żmudnemu przeszukiwaniu archiwów udaje się dziś zrekonstruować brakujące elementy tej układanki. Kluczowym odkryciem są wycinki z „Nowego Głosu Przemyskiego” z 1922 roku. Oficjalnie potwierdzają one, że młody szeregowiec Messing odbywał służbę wojskową w garnizonie w Przemyślu.

Już wtedy, jako młody chłopak, zadziwiał wojskowych lekarzy i stawał się sensacją lokalnych salonów. To tam m.in. pomógł w wykryciu kradzieży skór z magazynu wojskowego oraz bezbłędnie odczytywał treści zamknięte w zaklejonych kopertach. Pokazuje to jasno: jego unikalne zdolności manifestowały się na długo przed radziecką sławą.

Kolejnym niezwykłym faktem jest to, że w latach 30. XX wieku – aż do wybuchu II wojny światowej – stałym miejscem zamieszkania Messinga był Lwów. Ta informacja całkowicie zmienia optykę jego wojennych losów. Messing nie uciekał przez pół Europy przed rzekomą nagrodą wyznaczoną za jego głowę przez Hitlera. Po wrześniu 1939 roku po prostu znalazł się w radzieckiej strefie okupacyjnej tam, gdzie akurat mieszkał, i jak miliony innych ludzi próbował przetrwać wojenny kataklizm.

## Rodzina Chmielnickich i potęga prawdziwej sugestii

Jednym z najważniejszych punktów zwrotnych w jego radzieckim życiu była głęboka przyjaźń z rodziną wybitnego aktora Borysa Chmielnickiego. To właśnie ta relacja najlepiej demaskuje mechanizm jego „magii” – Messing nie rzucał zaklęć, on działał poprzez niesamowitą empatię i czystą psychologiczną siłę.

Słynna jest historia, gdy młody Borys, zmagający się z silnym, traumatycznym jąkaniem, postanowił zdawać do Wyższej Szkoły Teatralnej im. Szczukina w Moskwie. Przerażony chłopak szukał pomocy u Messinga. Wtedy doszło do niezwykle intymnego, głębokiego aktu: Messing wziął rękę chłopca i położył ją na swoim ciele, na szyi po prawej stronie – dokładnie w miejscu, w którym sam miał guza. Powiedział mu proste, ale potężne słowa:

„Idź na egzamin i nie bój się. Będę przy tobie”.

Podczas egzaminu Chmielnicki oczywiście się zestresował i zaczął się jąkać jeszcze bardziej. Jednak sugestia i psychiczna tarcza, którą zaszczepił w nim Messing, zadziałały na komisję egzaminacyjną w sposób magnetyczny. Członkowie jury dostrzegli w chłopaku iskrę geniuszu i charyzmę, ignorując wadę wymowy. Messing nie „uleczył” go z jąkania na stałe, ale dał mu psychiczną siłę, by otworzyć drzwi do wielkiej kariery.

# Anatomia sporu w „Niech mówią”: Serce kontra papier

Wokół pamięci o Messingu do dziś toczą się zacięte dyskusje, czego idealnym przykładem był głośny program telewizyjny „Niech mówią” (Пусть говорят) z października 2009 roku. W studiu doszło do brutalnego zderzenia dwóch światów. Z jednej strony chłodni naukowcy (jak prof. Michaił Bujanow czy członkowie Komisji ds. Walki z pseudonauką) oraz iluzjoniści udowadniali, że Messing był jedynie sprytnym mentalistą, a jego triki opierały się na tzw. „czytaniu z mięśni” (ideomotorice). Sceptycy triumfowali na polu papierowych dokumentów, wykazując kompletny brak śladów po Messingu w księgach wejść na Kreml.

Z drugiej strony stanęli jednak przyjaciele i ludzie, którzy znali go za życia, z Luizą Chmielnicką (siostrą Borysa) na czele. Bronili jego pamięci z niebywałą, poruszającą wręcz zaciętością. Wysunęli oni argument, który idealnie oddawał realia tamtej epoki. W czasach bezwzględnego radzieckiego materializmu naukowego i urzędowego ateizmu, Messing musiał oficjalnie nazywać swoje występy „głęboko naukowymi doświadczeniami psychologicznymi” (jak podczas pokazów w Chabarowsku). Za publiczne szerzenie „mistyki” groziło mu więzienie i łagier.

Prawdziwy, intymny dar i głębię swojej osobowości Messing pokazywał wyłącznie na spotkaniach prywatnych. Dlatego dla jego przyjaciół brak urzędowych pieczątek nie miał żadnego znaczenia. Oni znali człowieka, nie dokumenty.

## Samolot, który wrócił do domu, i filmowy żal

Wielka historia i osobisty dramat Messinga splotły się niesamowicie w 1943 roku. Mieszkając w ewakuacji w Nowosybirsku przy ulicy Romanowa 35, artysta dorobił się na swoich pokazach tak ogromnego majątku, że ufundował dwa myśliwce bojowe. Jeden z nich, słynny Jak-1b o numerze bocznym 48, przekazał polskiemu 1 Pułkowi Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa” z wymownym napisem: „Od polskiego patrioty prof. Wolf-Messinga polskiemu lotnikowi”.

Po latach oficer łącznikowy tego pułku, pułkownik Leonid Lubimski, spotkał się z Messingiem i opowiedział mu o szlaku bojowym tej maszyny. Kiedy wspomniał, że samolot brał udział w ciężkich walkach nad przyczółkiem warecko-magnuszewskim, Messing zamarł i popłakał się. Magnuszew leżał zaledwie kilkanaście kilometrów w linii prostej od Góry Kalwarii – jego utraconego domu, w którym Niemcy zamordowali całą jego rodzinę.

Powiedział wtedy Lubimskiemu:

„To tak, jakby los pozwolił mi wrócić do domu… choć na chwilę… choć w jedyny możliwy sposób”.

Ta niesamowita tęsknota za Polską i rozliczenie z własnym życiem znalazły swój genialny, artystyczny wyraz w finale rosyjskiego serialu biograficznego „Wolf Messing – widząc poprzez czas” (2009). W ostatnim odcinku Nikita Chruszczow, wdzięczny za doradztwo w trakcie Kryzysu Kubańskiego, chce nagrodzić Messinga szczytem radzieckich zaszczytów: proponuje mu otwarcie i pełne sfinansowanie nowoczesnej, państwowej kliniki badania mózgu.

Stary, schorowany i zmęczony życiem Messing odrzuca jednak imperialne laboratoria i sławę. Mówi Chruszczowowi, że ma tylko jedno, ostatnie pragnienie: chce pojechać do rodzinnej Góry Kalwarii i złożyć wiązankę kwiatów na grobie swojej matki.

Choć w rzeczywistości radziecki system biurokratyczny (i restrykcyjne przepisy dewizowe) nigdy nie pozwolił mu na powrót do ojczyzny z podniesioną głową, ta filmowa scena dała milionom widzów potężne katharsis. Pokazała to, co najważniejsze: pod maską wielkiego maga ukryty był wrażliwy chłopak z Mazowsza, który ponad wszystko przedkładał miłość do matki i pamięć o swoich korzeniach.

## Podsumowanie:

Największy fenomen Messinga

Wolf Messing zmarł dawno temu – 8 listopada 1974 roku. Jeśli przyjrzymy się debacie wokół jego postaci, dojdziemy do wniosku, że jego największym i najbardziej „paranormalnym” sukcesem nie było czytanie w myślach czy znajdowanie ukrytych przedmiotów.